Onze Vastelaovend traditie gèt saame mit veul tradities die hun wortels errug diep hebben zitten. Öm ollie geheugen ân 't begin van het nije siezoen nog ekkes op te frisse hebben we het nog efkes saame gevat ...

Elfde van de elfde

De elfde dag van de elfde maand geldt als de opening van het carnavalsseizoen. In veel plaatsen in Nederland wordt op die dag de nieuwe prins carnaval bekendgemaakt. Bij 't Bombakkes komt de nieuwe Prins in januari of januari uit.

Gekkengetal

Dat 11 november een bijzondere datum is, hangt samen met het getal elf. In de volksnumerologie wordt 11 als het gekkengetal beschouwd. Waarom is onduidelijk. Volgens de ene theorie omdat het een dwaze overschrijding is van 10, het getal van de Tien Geboden; volgens de andere theorie omdat het 12-1 is: 12 zou volheid symboliseren wat 11 dwaas maakt omdat het net niet perfect is.

Raad van Elf

In de carnavalssymboliek speelt elf een voorname rol. De prins wordt vergezeld door een Raad van Elf. De carnavalsuitroep Alaaf is mogelijk een verbastering van elf.

Franse steken

Er bestaat ook nog een andere theorie over de relatie tussen het 'elf' en carnaval. Toen eind 18e eeuw de Fransen het Rijnland bezetten, werd daar al stevig carnaval gevierd. Maar nu moesten de Franse bezetters op de hak genomen worden. Men zette Franse steken op en koos de elfde van de elfde als datum voor hun spotfeest. Dit naar aanleiding van de drie principes van de Franse Revolutie: Egalité, Liberté et Fraternité. De beginletters vormen het woord 'elf'.

Sint-Maarten

Dat Sint-Maarten op 11 november gevierd wordt is niet vanwege deze dwaze datum, maar omdat de heilige Martinus van Tours op 11 november 397 begraven werd. Toch heeft het feit dat er op Sint-Maarten bonte volksfeesten werden gehouden mogelijk iets met deze magische datum te maken.

Vasten voor Kerstmis

Er is ook nog een ander mogelijk verband tussen Sint-Maarten en carnaval. Sint-Maarten markeert de donkere periode voor Kerstmis. Veertig dagen na de elfde van de elfde is het immers 21 december, de kortste dag van het jaar. Aan het einde van het Sint-Maartensfeest begon de Sint-Maartensvasten. Zoals carnaval voorafgaat aan de Veertigdagentijd voor Pasen, zo gaat Sint-Maarten vooraf aan de voorbereiding op Kerstmis.

Maar hoe zit het dan met die Gans?

Uitbundig gans werd er gegeten op d’n 11 november ter voorbereiding op de vastenperiode voor Kerstmis. Martiniganslessen of Martinsgansessen is een traditie die voort komt uit de legende dat Sint Maarten te bescheiden was om zich tot bisschop te laten wijden en zich daarom verstopte, ganzen verraadden hem echter door hun gesnater. Een andere legende vertelt dat een stel ganzen onder de preek de kerk binnenliep en de preek verstoorden, de ganzen werden daarom gevangen en opgegeten.

En Advent?

Advent is de periode ter voorbereiding op het kerstfeest, en wordt de geboorte en de wederkomst van Jezus herdacht. De Advent begint altijd op de zondag die valt tussen 27 november en 3 december en eindigt op 24 december bij het avondgebed. Hierdoor is de lengte van de adventsperiode verschillend, maar telt de advent altijd 4 zondagen: 1e zondag: Levavi, 2e zondag: Populus Sion, 3e zondag: Gaudete en 4e zondag: Rorate. Binnen de adventperiode worden doorgaans geen officiële vastelaovend activiteiten gehouden.

Vastelaovend of Vastenavond?

Vastenavond is de aanduiding voor carnaval, het feest dat voorafgaat aan de veertigdaagse vasten voor Pasen, met name gevierd in rooms-katholieke landen en streken. Vermommingen, optochten, de oprichting van een narrenrijk en uitbundige eetfestijnen en drinkgelagen tekenen het feest.

De naam 'Vastenavond' verwijst hoogstwaarschijnlijk naar de vooravond van de vastentijd. Het is afkomstig van het Middelnederlandse vastelavent. Volgens een bepaalde etymologische theorie heeft het woord vastel echter niets met vasten te maken; het zou verwant zijn aan het Duitse faseln, dat 'leuteren' en 'zwammen' betekent. In dat geval zou Vastenavond - in Limburgs dialect Vastelaovend - de avond zijn voor zwammende dwazen.

Popverbranden

Nog zo'n vreemd ritueel, het popverbranden op dinsdagavond middernacht. Waar komt dat nu weer vandaan? Welnu, tegenwoordig wordt tijdens de vastelaovend een Prins gekozen maar vroeger werd tijdens de vastenavondfeesten een gelijkwaardige omgekeerde (spot-) koning verkozen.  In de middeleeuwen soms zelfs een ter dood veroordeelde, die dan enkele dagen de plak mocht zwaaien. En nadien alsnog terechtgesteld werd, of geofferd, zo u wil. Tegenwoordig wordt de Prins natuurlijk niet meer letterlijk na de festiviteiten geofferd, maar in de vorm van een stropop verbrand. Het popverbanden symboliseerd het einde van de vastelaovend.

Aswoensdag

Aswoensdag is de dag na carnaval, meer bepaald de dag na Vastenavond. In de katholieke traditie is Aswoensdag het begin van de 40 dagen durende Vastentijd, die loopt tot Paaszaterdag, ook Stille Zaterdag genoemd. Vanaf Aswoensdag tot Pasen zijn er veertig vastendagen, waarbij de zondagen niet worden meegerekend, de laatste zondag voor Pasen is Palmzondag.

Op Aswoensdag laten katholieken en sommige protestantse gelovigen in de kerk een kruis met as op hun voorhoofd tekenen, het zogenaamde askruisje. Terwijl de priester het askruisje zet, zegt hij doorgaans tegen iedere gelovige afzonderlijk: "Gedenk, mens, dat je stof bent en tot stof zult wederkeren" (in het Latijn: ""Memento, homo, quod pulvis es, et in pulverem reverteris"). Deze tekst is gebaseerd op het vonnis dat God na de zondeval over de mensheid uitsprak (Genesis 3,19). Oosters-Orthodoxe christenen laten de as op de kruin strooien in plaats van een kruisje op het voorhoofd. Deze as is het overblijfsel van verbrande 'palmtakken' (vaak buxustakken), die het jaar daarvoor gebruikt werden voor de viering van Palmpasen op Palmzondag. Het kleine ritueel wordt uitgevoerd ter bezinning en als uiting van boetvaardigheid. In die zin is het een voorbereiding op Goede Vrijdag en Pasen.

Op Aswoensdag wordt vaak onder het genot van een haring nog even teruggeblikt op het voorbije feest. Dit haring happen stamt uit de tijd dat tijdens de vastenperiode geen vlees maar wel vis mocht worden gegeten.

En wanneer is het dan Pasen?

Tijdens het Concilie van Nicea in 325 werd vastgelegd dat het christelijke Pasen zou worden gevierd op de zondag die volgt op de eerste volle maan na het begin van de lente. Ook als de volle maan op 21 maart valt, wordt Pasen op de zondag na de eerste volle maan in de lente gevierd. Pasen valt daardoor op zijn vroegst op 22 maart en op zijn laatst op 25 april.

En dan als laatste, hoe zit het met die 'worst voor Clara' ?

Sinds onheuglijke tijden brengen mensen, wanneer er een bijzondere gebeurtenis in de buitenlucht op handen is, een worst naar de clarissen en wel in alle soorten en maten. (Bij onze zuidelijke buren zijn het eieren in plaats van worst!)  Die ‘worst voor Clara’ gaat dan gepaard met een verzoek te bidden voor stralend weer. En dat niet alleen: bij dat mooie weer wordt natuurlijk ook gebeden voor een mooie dag in de dubbele betekenis. Want niet alleen een heldere hemel maakt mensen gelukkig, maar er is méér onder de zon. Dat wist Clara al: haar naam betekent ‘de lichtende’, de ‘heldere’. En die naam heeft zij geleefd tot geluk van velen. Dat heeft mensen ertoe gebracht dit gebruik in het leven te roepen. Bij 't Bombakkes wordt deze worst tijdens de Prinsenreceptie overhandigd aan onze geestelijke voorganger die dan voor ons zal bidden voor mooi weer.

Bron: www.katholieknederland.nl en www.wikipedia.org